Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży to miejsce, które sprawia, że historia regionu staje się namacalna. W zabytkowej kamienicy przy ulicy Dwornej można prześledzić dzieje Mazowsza Północnego od czasów, gdy nad Narwią pojawili się pierwsi ludzie, aż po burzliwe lata II wojny światowej. To muzeum z charakterem – nie tylko pokazuje artefakty, ale opowiada historie, które składają się na tożsamość tego zakątka Polski.

Placówka dysponuje 1550 metrami kwadratowymi powierzchni ekspozycyjnej, co czyni ją jedną z większych instytucji tego typu w regionie. W zbiorach znajduje się ponad 25 tysięcy muzealiów.

Historia budynku i muzeum

Sam budynek ma swoją fascynującą przeszłość. Wzniesiono go pod koniec XIX wieku dla doktora Cezarego Markiewicza, cenionego łomżyńskiego lekarza. Przed I wojną światową mieścił się tu carski urząd skarbowy, potem Niemcy urządzili w nim oddział wartowniczy. W okresie międzywojennym kamienica służyła seminarium duchownemu, a następnie szkole powszechnej.

Podczas II wojny światowej budynek ponownie zajęli Niemcy, organizując szpital polowy dla rannych i jeńców. Otrzymali rozkaz wysadzenia go w powietrze przed opuszczeniem Łomży, ale na szczęście do tego nie doszło. We wrześniu 1945 roku znów zadziałała tu szkoła, która funkcjonowała aż do czerwca 2005 roku. Trzy miesiące później prezydent miasta przekazał zabytkową kamienicę na potrzeby muzeum. Prace adaptacyjne trwały pięć lat i zakończyły się w grudniu 2010 roku.

Sama instytucja ma jeszcze starszą metrykę. Powstała z inicjatywy Adama Chętnika, który po zakończeniu II wojny światowej kontynuował pracę badawczą rozpoczętą przed wojną. Zaczątkiem zbiorów stały się eksponaty pozostałe po Stacji Naukowo-Badawczej i Muzeum Kurpiowskim w Nowogrodzie. Pierwsza wystawa odbyła się 14 marca 1948 roku w mieszkaniu przy Alei Legionów 18. Przez pięćdziesiąt lat muzeum kilkakrotnie zmieniało nazwę i siedziby – od 1978 do 2005 roku mieściło się w zabytkowym „Domu Pastora” przy ulicy Krzywe Koło 1.

Co zobaczysz w muzeum

W głównym budynku czeka pięć wystaw stałych. Zwiedzanie zaczyna się od czasów pojawienia się człowieka nad Narwią w IX wieku przed naszą erą, prowadzi przez złoty wiek XV i XVI stulecia, aż do okresu drugiej wojny światowej. Na ekspozycji można zobaczyć monety, naczynia, broń, narzędzia, biżuterię i stare fotografie, które tworzą spójną opowieść o życiu w tym regionie.

Prawdziwą perłą zbiorów jest kolekcja bursztynu kurpiowskiego z dorzecza środkowej Narwi. Prezentowany jest surowiec bursztynowy, narzędzia do jego obróbki oraz gotowe wyroby. To najbardziej interesująca kolekcja w całym muzeum, pokazująca unikalną tradycję rzemieślniczą regionu.

Bursztyn kurpiowski to nie tylko piękny minerał – to symbol związku mieszkańców Kurpiowszczyzny z naturą. Złoża bursztynu w dorzeczu Narwi eksploatowano od wieków, a umiejętność jego obróbki przekazywano z pokolenia na pokolenie.

Wśród eksponatów wyróżnia się także wystawa „Kurpiowskie osóbki” – rzeźby świętych i patronów z terenu Kurpiowskiej Puszczy Zielonej, pochodzące z dawnych kapliczek i krzyży przydrożnych. Datowane są na okres od końca XVIII do początków XX wieku. Każda z tych rzeźb kryje swoją historię. Przykładem może być postać, którą uważano za św. Barbarę, a która po dokładnej konserwacji okazała się Chrystusem Zmartwychwstałym.

O twórcach tych dzieł wiemy niewiele, ale w pamięci przetrwały nazwiska dwóch cenionych rzeźbiarzy: Łukasza Raczkowskiego i innych mistrzów ludowych. To kurpiowskie dziedzictwo stanowi ważny element tożsamości Północnego Mazowsza.

Lampy naftowe i inne skarby

Muzeum może pochwalić się jedną z najokazalszych w Polsce kolekcji lamp naftowych z XIX i XX wieku. Wśród nich znajduje się prawdziwa osobliwość – lampa naftowa salonowa, której korpus wyprodukowano w Chinach pod koniec XIX wieku, zachowana z oryginalnym, ozdobnym kloszem. To świadectwo tego, jak dalekie szlaki handlowe docierały nawet do małych miast mazowieckich.

Dział numizmatyczny gromadzi głównie monety i banknoty polskie. Najstarszymi monetami w zbiorach są rzymskie denary, najmłodsze to współczesne emisje polskie. To fascynująca podróż przez historię pieniądza na ziemiach polskich.

Galeria Sztuki Współczesnej

Muzeum prowadzi również Galerię Sztuki Współczesnej przy ulicy Długiej 13 w Łomży. To przestrzeń dla wystaw czasowych – malarstwa, fotografii, grafiki. Galeria organizuje regularne wernisaże z udziałem artystów, co ożywia lokalne środowisko kulturalne.

Placówka nie ogranicza się do prezentacji zbiorów historycznych. Organizuje wystawy czasowe poświęcone różnym aspektom lokalnej historii – od przedwojennego 33 Pułku Piechoty po współczesną twórczość artystyczną.

Muzeum zarządza również Skansenem Kurpiowskim w Nowogrodzie, który stanowi doskonałe uzupełnienie zwiedzania głównej siedziby. Tam można zobaczyć kurpiowską architekturę drewnianą w naturalnym otoczeniu.

Dla kogo to miejsce

Muzeum Północno-Mazowieckie sprawdzi się dla różnych grup zwiedzających. Rodziny z dziećmi znajdą tu przystępnie przedstawioną historię regionu – eksponaty są na tyle różnorodne, że zainteresują młodszych odbiorców. Miłośnicy historii docenią bogactwo zbiorów archeologicznych i numizmatycznych.

Osoby fascynujące się kulturą ludową będą zachwycone ekspozycją kurpiowskich rzeźb i bursztynu. To autentyczne świadectwa tradycji, która kształtowała życie w Puszczy Zielonej przez stulecia. Kolekcjonerzy i pasjonaci starych przedmiotów z pewnością zatrzymają się przy kolekcji lamp naftowych.

Budynek jest częściowo przystosowany do obsługi osób z niepełnosprawnościami ruchu, co ułatwia zwiedzanie osobom poruszającym się na wózkach.

Praktyczne informacje

Muzeum Północno-Mazowieckie mieści się przy ulicy Dwornej 22c w Łomży. Placówka jest czynna przez cały rok, wstęp jest płatny. Aktualne ceny biletów i godziny otwarcia najlepiej sprawdzić na stronie internetowej muzeum lub telefonicznie pod numerem 86 216 28 16. Sekretariat dostępny jest pod numerem 86 216 64 87.

Na zwiedzanie głównej ekspozycji warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Jeśli planuje się również wizytę w Galerii Sztuki Współczesnej przy ulicy Długiej 13, należy doliczyć kolejne 30-45 minut.

Dojazd do muzeum nie sprawia problemów. Łomża znajduje się przy drodze krajowej nr 63 i 64. Z Warszawy to około 130 kilometrów, z Białegostoku nieco ponad 90 kilometrów. W centrum miasta łatwo znaleźć parking. Dla osób podróżujących komunikacją publiczną dostępne są połączenia autobusowe z większych miast regionu.

Muzeum organizuje również zajęcia edukacyjne dla grup szkolnych oraz warsztaty tematyczne. Warto skontaktować się z placówką z wyprzedzeniem, jeśli planuje się wizytę grupową lub chce się skorzystać z przewodnika.

Kontakt mailowy: [email protected]. Strona internetowa muzeum zawiera informacje o aktualnych wystawach czasowych i wydarzeniach specjalnych, które mogą wzbogacić zwiedzanie.