Na głównym placu Ostrowi Mazowieckiej, dokładnie naprzeciw ratusza, stoi pomnik kobiety, której miasto zawdzięcza swój rozkwit w XVI wieku. Księżna Anna Mazowiecka to postać, o której niewiele się mówi w podręcznikach historii, a która miała realny wpływ na rozwój tego zakątka Mazowsza. Pomnik odsłonięty w 2004 roku to nie tylko hołd dla lokalnej patronki, ale też rzadkość w skali regionu.

Warto wiedzieć, że to jeden z zaledwie dwóch współczesnych pomników książąt mazowieckich na całym Mazowszu. Drugi upamiętnia księcia Siemowita IV i stoi w Gostyninie.

Kim była księżna Anna Mazowiecka i dlaczego dostała pomnik

Anna Radziwiłłówna, bo tak brzmiało jej panieńskie nazwisko, żyła w latach około 1498-1557. Po śmierci męża faktycznie sprawowała władzę w Księstwie Mazowieckim, co w tamtych czasach nie było wcale oczywiste. Dla Ostrowi Mazowieckiej miała jednak konkretne, wymierne znaczenie.

W XVI wieku nadała miastu prawo do odbywania czterech jarmarków rocznie oraz jednego targu tygodniowego. To mogłoby brzmieć jak suchy fakt z kroniki, ale w praktyce oznaczało ekonomiczny przełom. Jarmarki to handel, ruch, pieniądze wpływające do miejskiej kasy. Ostrów Mazowiecka z niewielkiej osady bartników i drwali ukrytej w Puszczy Białej zaczął przekształcać się w prężny ośrodek handlowy.

Nazwa miasta nie pochodzi od wyspy, jak w przypadku innych polskich Ostrowów, lecz od „ostrowy” – prymitywnej drabiny bartniczej, której używano do podbierania miodu pszczołom w puszczy.

Mieszkańcy do dziś pamiętają o zasługach księżnej. Stąd decyzja o postawieniu pomnika, która zapadła w 2004 roku, akurat w 570. rocznicę nadania praw miejskich Ostrowi przez księcia Bolesława IV w 1434 roku.

Jak powstał pomnik na ostrowskim rynku

Inicjatywa budowy pomnika wyszła od ówczesnego burmistrza miasta. Rada miejska przyjęła stosowną uchwałę 2 lutego 2004 roku, a już 6 czerwca tego samego roku, na zakończenie „Dni Ostrowi”, odbył się uroczysty ceremoniał odsłonięcia.

Autorem projektu jest Miłosława Skoczek, córka znanego rzeźbiarza Zdzisława Skoczka. To całopostaciowa rzeźba przedstawiająca księżną w stroju z epoki. Monument stanął w parku miejskim, w centralnym punkcie placu nazwanego właśnie imieniem Anny Mazowieckiej.

Finansowanie projektu miało ciekawy charakter – na realizację przeznaczono zyski Zarządu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej oraz Zakładu Energetyki Cieplnej z 2003 roku. Podczas uroczystości odsłonięcia wmurowano Akt Erekcyjny, który podpisali przedstawiciele lokalnych władz i duchowieństwa, upamiętniając to wydarzenie dla przyszłych pokoleń.

Co zobaczysz przy pomniku księżnej Anny

Sam pomnik to klasyczna forma całopostaciowej rzeźby. Księżna Anna przedstawiona jest w stroju z XVI wieku, co nadaje monumentowi historyczny charakter. Usytuowanie jest przemyślane – stoi dokładnie naprzeciw ratusza, na osi głównego placu miasta przy ulicy 3 Maja.

Miejsce to nie jest osobną atrakcją wymagającą specjalnej wyprawy. To raczej punkt na mapie Ostrowi Mazowieckiej, który warto zobaczyć podczas spaceru po centrum. Plac Księżnej Anny Mazowieckiej to właściwie ostrowskie rynek, gdzie koncentruje się życie miasta.

W okolicy znajdują się inne elementy miejskiego krajobrazu – sam ratusz, który warto obejrzeć, oraz inne pomniki, w tym monument 18 Pułku Artylerii Lekkiej, również zlokalizowany na tym samym placu. Dla osób zainteresowanych historią lokalną to dobry punkt startowy do zwiedzania miasta.

Dla kogo jest ta atrakcja

Pomnik księżnej Anny to przede wszystkim pozycja dla miłośników historii regionalnej i osób, które lubią poznawać lokalne opowieści podczas swoich podróży. Nie jest to spektakularna atrakcja, która zapiera dech w piersiach, ale ma swoją wartość jako element dziedzictwa kulturowego Mazowsza.

Rodziny z dziećmi mogą potraktować to jako krótki przystanek podczas spaceru po mieście. Sam pomnik nie zajmie więcej niż kilka minut, ale można połączyć to z odpoczynkiem w parku miejskim, który otacza monument. Dla dzieci zainteresowanych historią to dobra okazja, żeby opowiedzieć o dawnych władcach Mazowsza i znaczeniu jarmarków w średniowiecznej gospodarce.

Osoby przejeżdżające przez Ostrów Mazowiecką w drodze na północne Mazowsze mogą zrobić krótki postój. Centrum miasta jest niewielkie, więc dotarcie do pomnika nie stanowi problemu.

Pomnik księżnej Anny to jeden z zaledwie dwóch współczesnych monumentów upamiętniających książąt mazowieckich – drugi, poświęcony księciu Siemowitowi IV, znajduje się w Gostyninie.

Ostrów Mazowiecka – kontekst historyczny wart poznania

Miasto otrzymało prawa miejskie w 1434 roku z rąk księcia Bolesława IV, który miał wówczas zaledwie 14 lat. To wnuk Janusza I, a sama osada powstała jako punkt bartniczy, drwalski i myśliwski ukryty w Puszczy Białej. Przywileje nadane przez księżną Annę ponad sto lat później dały miastu impuls rozwojowy.

Warto też wspomnieć, że w średniowiecznym dworze myśliwskim w Ostrowii prawdopodobnie doszło do spotkania króla Władysława Jagiełły z księciem Witoldem. To jeden z tych faktów, które pokazują, że nawet niewielkie mazowieckie miasta mają swoją historyczną głębię.

Współczesna Ostrów Mazowiecka to spokojne miasto liczące około 23 tysiące mieszkańców, które zachowało pamięć o swojej przeszłości. Oprócz pomnika księżnej Anny można tu zobaczyć kilka innych monumentów, w tym Pomnik Żołnierzy Wyklętych Ziemi Ostrowskiej odsłonięty w 2015 roku czy wspomniany już pomnik 18 Pułku Artylerii Lekkiej.

Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Lokalizacja: Plac Księżnej Anny Mazowieckiej (rynek), naprzeciw ratusza, przy ulicy 3 Maja w Ostrowi Mazowieckiej.

Dostępność: Pomnik jest dostępny całą dobę, przez cały rok. Nie ma biletów ani godzin otwarcia – to obiekt w przestrzeni publicznej.

Cena: Bezpłatnie.

Czas zwiedzania: Sam pomnik to maksymalnie 10-15 minut. Jeśli połączysz to ze spacerem po centrum Ostrowi Mazowieckiej i zobaczysz ratusz oraz inne punkty w okolicy, możesz przeznaczyć około godziny.

Dojazd: Ostrów Mazowiecka leży przy drodze krajowej nr 60 łączącej Płock z granicą białoruską. Z Warszawy to około 100 kilometrów w kierunku północno-wschodnim. Można dojechać samochodem (parking w centrum miasta) lub pociągiem – stacja kolejowa znajduje się w mieście, a stamtąd do centrum około 15 minut spacerem.

Dodatkowe informacje: Punkt Informacji Turystycznej mieści się przy ulicy 3 Maja 68. Tam można uzyskać więcej informacji o mieście i okolicy, w tym o szlakach rowerowych przez dawną Puszczę Białą.

Pomnik księżnej Anny Mazowieckiej to nie jest cel sam w sobie na całodniową wycieczkę, ale sensowny element szerszego zwiedzania północnego Mazowsza. Jeśli interesujesz się historią regionu, mniejszymi miastami z charakterem i lokalnymi opowieściami, warto się tu zatrzymać na chwilę.