W północno-zachodniej części Ciechanowca, w dzielnicy zwanej Nowodwory, rozciąga się prawie 30-hektarowy zespół pałacowo-parkowy, który od 1962 roku jest siedzibą Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka. To miejsce łączy w sobie urok zabytkowej architektury dworskiej z bogatą ekspozycją poświęconą kulturze wsi i rolnictwa. Pałac z połowy XIX wieku wraz z otaczającymi go budynkami folwarcznymi i krajobrazowym parkiem tworzy jeden z lepiej zachowanych zespołów rezydencjonalno-gospodarczych na Podlasiu.

Historia pałacu Starzeńskich w Ciechanowcu

Majątek Nowodwory ma długą historię sięgającą XV wieku, choć pierwotnie znajdowała się tu zabudowa drewniana. W 1702 roku wzmiankowany był drewniany dwór Marianny Oborskiej, a w drugiej połowie XVIII wieku wybudowano tu niewielki murowany pałacyk. Obecny wygląd zespołu to zasługa rodziny Starzeńskich, którzy nabyli majątek w 1854 roku.

Elżbieta hrabina Starzeńska z Ożarowskich i jej mąż Michał przeprowadzili w połowie XIX wieku gruntowną przebudowę całego założenia. Przy pracach nad pałacem działał architekt Julian Ankiewicz, który nadał budowli asymetryczną bryłę z klasycyzującymi detalami – charakterystycznym kolumnowym gankiem, bogatymi gzymsami i ozdobnymi obramowaniami okiennymi. W sali balowej wprowadzono neogotyckie elementy w sztukateriach plafonu, co pokazuje eklektyczne tendencje tamtej epoki.

Starzeńscy uczynili z Ciechanowca centrum życia towarzyskiego i obywatelskiego regionu. Pałac był miejscem spotkań miejscowej szlachty i inteligencji, a rodzina aktywnie uczestniczyła w życiu społecznym Podlasia.

Co można zobaczyć w zespole pałacowo-parkowym

Neorenesansowy pałac, usytuowany na wysokiej skarpie nad rzeką Ralką, to budynek na planie wzbogaconego prostokąta z rozbudowanym parterem i piętrem. Jego powierzchnia użytkowa wynosi 3000 m². Przed głównym wejściem rozciąga się rozległy owalny gazon, a na osi znajduje się monumentalna brama wjazdowa.

Wnętrza pałacu prezentują ekspozycje poświęcone historii Ciechanowca i majątku Nowodwory. Można tu zobaczyć zaaranżowane pomieszczenia pokazujące realia życia ziemiańskiego z przełomu XIX i XX wieku – pałacową jadalnię, sypialnię i gabinet hrabiego. To rzadka okazja, żeby zobaczyć autentyczne wnętrza dworskie w oryginalnym otoczeniu.

Obok pałacu stoi neorenesansowa oficyna wzorowana na włoskiej willi. Budynek otoczony jest murem z basztami, które mają imitować romantyczny zamek – to dość nietypowe rozwiązanie architektoniczne. Po obu stronach głównej bramy znajdują się stajnia i wozownia z 1866 roku, włączone w ogrodzenie otaczające zespół od zachodu.

Drewniany młyn wodny – perełka architektury

Przy ujściu przepływowego stawu parkowego stoi drewniany młyn wodny z połowy XIX wieku. Składa się z dwóch budynków – piętrowego przeznaczonego na część przemysłową i parterowego, w którym mieszkał młynarz. Młyn utrzymany jest w rzadkim na Podlasiu tzw. stylu szwajcarskim i należy do najstarszych zachowanych obiektów tego typu w województwie.

Młyn został zaprojektowany zarówno dla celów gospodarki dworskiej, jak i dla urozmaicenia widoków w parku krajobrazowym. To przykład, jak funkcjonalność łączono z estetyką w XIX-wiecznych założeniach rezydencjonalnych.

Park krajobrazowy i skansen

Krajobrazowy park założony w trzeciej ćwierci XIX wieku zachował się do dziś, choć w formie szczątkowej. Spacer alejkami parkowymi to przyjemny sposób na spędzenie czasu, szczególnie w ciepłe dni. Warto zwrócić uwagę na stare drzewa i ukształtowanie terenu wykorzystujące naturalne skarpy nad Ralką.

W północnej i południowej części dawnego założenia pałacowo-folwarcznego znajdują się przeniesione z okolicznych miejscowości zabytki drewnianego budownictwa. To część ekspozycji skansenowskiej Muzeum Rolnictwa, która pokazuje tradycyjną architekturę wiejską regionu. Można tu zobaczyć chałupy, stodoły i inne budynki gospodarskie typowe dla podlaskiej wsi.

Zespół pałacowo-parkowy w Ciechanowcu to jedno z nielicznych zachowanych założeń tego typu w regionie, gdzie można zobaczyć kompletny układ rezydencji ziemiańskiej z budynkami folwarcznymi i parkiem.

Muzeum Rolnictwa – co kryją ekspozycje

Od 1962 roku w pałacu mieści się Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka. Ekspozycje prezentują historię rolnictwa, kultury materialnej wsi oraz życia codziennego mieszkańców Podlasia. Kolekcje obejmują narzędzia rolnicze, sprzęty gospodarstwa domowego, pojazdy konne i wiele innych eksponatów związanych z tradycyjnym rolnictwem.

Muzeum organizuje też wydarzenia kulturalne, warsztaty i pokazy rzemiosł tradycyjnych. W sezonie letnim odbywają się tu festyny, jarmarki i rekonstrukcje historyczne, które ożywiają zabytkowe wnętrza i pokazują, jak wyglądało życie w dawnym folwarku.

Dla kogo jest to miejsce

Zespół pałacowo-parkowy w Ciechanowcu to propozycja dla osób zainteresowanych historią ziemiaństwa i architekturą dworską. Miłośnicy XIX-wiecznych rezydencji znajdą tu dobrze zachowany przykład założenia pałacowo-folwarcznego z kompletnym układem budynków gospodarczych.

Rodziny z dziećmi docenią część skansenowską z drewnianymi chałupami i możliwość spaceru po rozległym parku. Dzieci zazwyczaj chętnie zwiedzają młyn wodny i budynki folwarczne – to bardziej atrakcyjne niż same ekspozycje muzealne. Dla osób szukających spokojnego miejsca na spacer park oferuje ciszę i zieleń z dala od miejskiego zgiełku.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu jest czynne przez cały rok, choć godziny otwarcia różnią się w zależności od sezonu. W okresie letnim (maj-wrzesień) muzeum zwykle otwarte jest od wtorku do niedzieli, w sezonie zimowym dni i godziny otwarcia mogą być ograniczone. Warto sprawdzić aktualne informacje na stronie internetowej muzeum przed wizytą.

Bilety wstępu są dostępne w kilku wariantach – można kupić bilet do pałacu, do skansenu lub bilet łączony obejmujący cały kompleks. Ceny są przystępne, dostępne są zniżki dla dzieci, studentów i seniorów. Rodziny mogą skorzystać z biletów rodzinnych.

Czas zwiedzania zależy od zainteresowań. Samo zwiedzenie pałacu zajmuje około godziny, ale jeśli chce się zobaczyć również skansen i spokojnie przejść się po parku, warto zarezerwować 2-3 godziny. Latem, gdy odbywają się dodatkowe wydarzenia, można tu spędzić pół dnia.

Dojazd do Ciechanowca nie jest skomplikowany. Miasteczko leży przy drodze wojewódzkiej nr 694, około 50 km na południowy wschód od Łomży. Z Białegostoku to około 80 km w kierunku południowo-zachodnim. Zespół pałacowo-parkowy znajduje się przy ulicy Pałacowej w północno-zachodniej części miasta – jest dobrze oznakowany. Parking dla zwiedzających znajduje się przy muzeum.

Ciechanowiec to małe miasteczko, więc można połączyć wizytę w zespole pałacowo-parkowym z krótkim spacerem po rynku i zwiedzeniem miejscowego kościoła. W okolicy warto też odwiedzić Muzeum Przyrody im. ks. Krzysztofa Kluka, które jest filią Muzeum Rolnictwa.