Muzeum Dom Rodziny Pileckich w Ostrowi Mazowieckiej to pierwsza w Polsce placówka w całości poświęcona rotmistrzowi Witoldowi Pileckiemu i jego żonie Marii. Otwarte w listopadzie 2022 roku muzeum mieści się w autentycznym domu rodzinnym Marii z domu Ostrowskiej – miejscu, gdzie podczas okupacji schroniła się z dziećmi, czekając na męża, który nigdy nie wrócił. To nie jest kolejna sucha wystawa historyczna. To opowieść o dwóch ludziach, ich wyborach i cenie, jaką przyszło im zapłacić za wierność ideałom.

Dom przy ulicy Warszawskiej 4 należał do rodziców Marii, teściów Pileckiego. To jedyne miejsce na terenie dzisiejszej Polski tak mocno związane z rotmistrzem – jego rodzinne strony na Kresach pozostały za granicą. Właśnie dlatego Ostrów Mazowiecka stała się naturalnym wyborem dla upamiętnienia bohatera, którego życie wpisało się w najtragiczniejsze karty polskiej historii XX wieku.

Podwójna opowieść w autentycznych wnętrzach

Ekspozycja rozłożona jest na dwóch kondygnacjach i od razu widać, że twórcy przemyśleli każdy detal. Na dolnym poziomie, w nowoczesnej części wystawienniczej, poznajemy Witolda – harcerza, ziemianina, żołnierza, ochotnika do Auschwitz. Multimedia, oryginalne dokumenty, zdjęcia i przedmioty osobiste układają się w portret człowieka, który dobrowolnie wszedł do obozu koncentracyjnego, by zorganizować ruch oporu i przesłać światu informacje o Holokauście.

Na górze, w odrestaurowanym domu rodzinnym Marii, akcenty się odwracają. Tu główną bohaterką jest ona – kobieta, która samotnie wychowywała dzieci w okupowanej Polsce, nie wiedząc, czy mąż żyje. Która po wojnie doczekała się jego powrotu, by za chwilę stracić go na zawsze – rozstrzelany wyrokiem komunistycznego sądu w 1948 roku.

Oryginalne meble, rodzinne pamiątki wypożyczone przez potomków Pileckich, osobiste listy – wszystko to tworzy atmosferę intymności. Nie ogląda się tutaj historii z dystansu. Wchodzi się w prywatny świat ludzi, którzy żyli w ekstremalnych czasach i podejmowali niemożliwe wybory.

Maria Pilecka mieszkała w tym domu z dziećmi od 1939 do 1948 roku. Po egzekucji męża i nasilających się represjach musiała opuścić Ostrów i przeprowadzić się do Warszawy, gdzie przez lata ukrywała prawdziwe nazwisko dzieci.

Więcej niż biografia rotmistrza

Muzeum nie ogranicza się tylko do historii Pileckich. Część ekspozycji poświęcona jest dziejom Ziemi Ostrowskiej podczas II wojny światowej – funkcjonowaniu polskiego podziemia, losowi miejscowej ludności żydowskiej, zbrodniom niemieckim. W listopadzie 1939 roku w Ostrowi Mazowieckiej doszło do masakry Żydów, a niedaleka Treblinka stała się miejscem zagłady setek tysięcy ludzi.

Wystawa porusza też temat Szkoły Podchorążych Piechoty w pobliskim Komorowie, która przed wojną miała ogromny wpływ na życie miasta. Te wątki nie są przypadkowe – pokazują kontekst, w jakim żyli Pileccy, i pomagają zrozumieć, dlaczego podejmowali takie, a nie inne decyzje.

Nowoczesna forma, głęboka treść

Twórcy postawili na rozwiązania multimedialne, które angażują zwiedzających. Ekrany dotykowe, projekcje, nagrania audio – wszystko to sprawia, że nawet młodsze osoby, dla których lata czterdzieste to odległa przeszłość, mogą poczuć emocje tamtych dni. Nie ma tu jednak przesady ani taniego efektu – technologia służy opowieści, nie odwrotnie.

Wystawa działa na wielu poziomach. Można przejść przez nią szybko, zapamiętując główne fakty. Ale warto zatrzymać się dłużej, posłuchać relacji, przeczytać fragmenty listów. Wtedy historia staje się osobista.

Witold Pilecki to jedyny człowiek, który dobrowolnie dał się uwięzić w Auschwitz. Spędził tam prawie trzy lata, organizując ruch oporu i dokumentując zbrodnie nazistów. Uciekł w 1943 roku, by kontynuować walkę w Powstaniu Warszawskim.

Dla kogo jest to muzeum?

Przede wszystkim dla tych, którzy chcą zrozumieć, a nie tylko poznać fakty. Dla miłośników historii, ale też dla rodzin z nastolatkami – młodzież często wychodzi stąd poruszona. Dzieci w wieku szkolnym również znajdą coś dla siebie, choć trzeba pamiętać, że tematy są trudne i wymagają dojrzałości emocjonalnej.

Grupy szkolne stanowią znaczną część odwiedzających. Muzeum oferuje specjalne lekcje muzealne połączone z warsztatami, dostosowane do różnych grup wiekowych. To nie są nudne pogadanki – edukatorzy potrafią zainteresować młodych ludzi i sprawić, że historia staje się bliska.

Osoby starsze, pamiętające opowieści dziadków o wojnie, znajdą tu potwierdzenie tego, co słyszały w dzieciństwie. A ci, którzy po prostu szukają ciekawego punktu na trasie między Warszawą a Białymstokiem, mogą być zaskoczeni, jak bardzo to miejsce ich pochłonie.

Ostrów Mazowiecka jako punkt na mapie pamięci

Miasto długo zabiegało o to muzeum. Zakup domu w 2016 roku, lata prac konserwatorskich, współpraca z Ministerstwem Kultury – wszystko to zaowocowało placówką, która stała się wizytówką Ostrowa. Otwarcie muzeum w 2022 roku odbyło się pod patronatem prezydenta Andrzeja Dudy, a na uroczystości pojawili się syn rotmistrza Andrzej Pilecki i siostrzeniec Marii – Andrzej Marek Ostrowski.

Projekt architektoniczny połączył zabytkowy dom z nowoczesnym skrzydłem wystawienniczym w sposób, który zyskał uznanie specjalistów – nominacja do finału konkursu Nagroda Roku SARP w kategorii budynek kultury to nie lada osiągnięcie.

Praktyczne informacje przed wizytą

Muzeum znajduje się przy ulicy Warszawskiej 4, tuż przy trasie S8 łączącej Warszawę z Białymstokiem. To dokładnie w połowie drogi między tymi miastami, więc łatwo wpleść wizytę w dłuższą podróż. Z trasy S8 trzeba zjechać na Ostrów Mazowiecką, skręcić w ulicę Różańską, a potem na rondzie im. Rotmistrza Witolda Pileckiego ponownie w prawo przy ogródku jordanowskim. Pierwsza brama po prawej stronie to wejście na teren muzeum.

Parking nie stanowi problemu – wzdłuż ulicy znajdują się dwie duże zatoki parkingowe po obu stronach bramy. Zmieści się tam zarówno samochód osobowy, jak i autokar. Dla osób podróżujących komunikacją publiczną najlepsza opcja to autobus do Dworca Autobusowego na placu Ludwika Waryńskiego – stamtąd około 15 minut spacerem. Ostrów Mazowiecka nie ma połączenia kolejowego, najbliższa stacja PKP to Małkinia, oddalona o około 18 kilometrów.

Godziny otwarcia: Muzeum jest czynne od środy do niedzieli. W środy, czwartki i piątki można zwiedzać w godzinach 9:00-18:00, a w weekendy i święta od 10:00 do 17:00. Poniedziałki i wtorki to dni wolne od zwiedzania. Grupy szkolne mogą rezerwować wizyty połączone z warsztatami od środy do piątku w godzinach 8:00-17:00.

Ceny biletów: Bilet normalny kosztuje 18 złotych, ulgowy 10 złotych. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie. Szczególnie warto zwrócić uwagę na program „Muzeum za 1 zł” – uczniowie i studenci w wieku 8-26 lat płacą symboliczną złotówkę. Posiadacze Karty Dużej Rodziny otrzymują 25% zniżki na bilet normalny.

Ile czasu przeznaczyć: Minimum dwie godziny. Niektórzy zostają dłużej, zwłaszcza jeśli chcą dokładnie przeczytać wszystkie opisy i obejrzeć materiały multimedialne. Nie warto się spieszyć – to miejsce zasługuje na spokojne, uważne zwiedzanie.

Muzeum współprowadzone jest przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasto Ostrów Mazowiecka. Corocznie organizowane jest tu „Święto Rotmistrza Pileckiego”, przyciągające gości z całej Polski.

Kontakt: telefon 29 648 10 15, e-mail [email protected]. Strona internetowa muzeumpileckich.pl zawiera aktualne informacje o wystawach czasowych, wydarzeniach specjalnych i możliwości rezerwacji wizyt grupowych.